1. GİRİŞ
Evlilik ve aile, yalnızca özel yaşamın düzenlendiği alanlar değil; toplumsal cinsiyet ilişkilerinin, kuşaklar arası bağların, bakım sorumluluklarının ve bölgesel eşitsizliklerin görünür olduğu temel toplumsal kurumlardır. Eş seçimi, evlenme yaşı, çocuk sahibi olma beklentisi ve yaşlılıkta bakım tercihleri, bireysel kararlarla aile ve toplumun beklentilerinin nasıl kesiştiğini göstermektedir.
Türkiye’de aile yaşamına ilişkin veriler, tek yönlü bir değişimden çok farklı eğilimlerin aynı anda yaşandığını göstermektedir. İlk evlenme yaşının ilerlemesi ve kişinin görüşü alınmadan verilen aile kararının azalması bireysel karar alanının genişlediğine işaret ederken, rızayla görücü usulünün, yüksek çocuk beklentilerinin ve aile içi bakım tercihlerinin sürmesi ailenin evlilik ve yaşam düzenindeki etkisinin ortadan kalkmadığını göstermektedir.
SAMER Saha Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan bu rapor, TÜİK’in evlilik ve aile yaşamına ilişkin seçilmiş göstergelerini Türkiye geneliyle birlikte Güneydoğu Anadolu, Ortadoğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgelerine odaklanarak incelemektedir. Diğer bölgelerdeki dikkat çekici oranlar ve değişimler de bölgesel benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koymak amacıyla karşılaştırmaya dâhil edilmiştir.
Rapor, yalnızca oranların yüksek ya da düşük olduğu alanları sıralamayı değil; değişimin yönünü, Türkiye ile oluşan farkı, bölgesel çeşitliliği ve kadınlar ile erkekler açısından farklılaşan deneyimleri birlikte değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Böylece evlilik ve aile yaşamındaki dönüşüm, basit bir geleneksel-modern karşıtlığı yerine süreklilikler, kırılmalar ve eşitsizlikler üzerinden okunmaktadır.