- GİRİŞ
İşsizlik, yalnızca gelir getirici bir işe sahip olmama durumunu değil; bireylerin çalışma yaşamıyla, gelecek beklentileriyle ve toplumsal konumlarıyla kurdukları ilişkiyi de etkileyen çok boyutlu bir olgudur. İşsizlik oranları bu nedenle yalnızca ekonomik bir gösterge olarak değil, çalışma hakkına erişimin, işgücü piyasasına dahil olabilmenin ve bölgeler arasındaki eşitsizliklerin izlenebildiği temel göstergelerden biri olarak ele alınmalıdır.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yer alan illere ilişkin veriler, Türkiye ortalamasıyla kurulan farkın yanı sıra illerin kendi aralarındaki belirgin ayrışmaları da ortaya koymaktadır. Bazı illerde işsizlik oranları dönem içinde gerilese de Türkiye ortalamasının üzerindeki seyrin devam etmesi; bazı illerde ise resmi işsizlik görece düşük görünürken iş bulma ümidi olmayanların ve işgücünün dışında kalanların yüksek paylara ulaşması, göstergelerin birlikte okunmasını gerekli kılmaktadır.
SAMER Saha Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan bu raporda, TÜİK’in il düzeyindeki işsizlik oranları ile işgücüne dahil olmama nedenlerine ilişkin verileri incelenmiştir. Çalışma, hazır istatistikleri yeniden sıralamanın ötesinde, çalışma kapsamındaki illerin Türkiye geneliyle ve birbirleriyle olan farklılıklarını görünür kılmayı; işsizlik oranları ile işgücünün dışında kalma nedenleri arasındaki bağlantıları verinin izin verdiği ölçüde ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Rapor üç temel veri setine dayanmaktadır: 2022–2025 il düzeyi işsizlik oranları, 2021–2025 işgücüne dahil olmama nedenleri ve bu nedenlerin cinsiyete göre dağılımı. Bu tabloların birlikte okunması, yalnızca aktif olarak iş aradığı hâlde iş bulamayanları değil; iş bulma umudunu kaybettiği için aramayanları ve farklı nedenlerle çalışma yaşamının dışında kalanları da analize dahil etmeyi mümkün kılmaktadır.
Bu çerçevede rapor, tek tek illeri yüksekten düşüğe sıralamakla yetinmemekte; oranların yıllar içindeki yönünü, Türkiye ortalamasıyla oluşan mesafeyi, il grupları arasındaki farklılaşmayı ve işgücüne dahil olmama nedenlerinin değişen bileşimini birlikte ele almaktadır. Böylece resmi işsizlik oranının görünür kıldığı alanlarla görünmez bıraktığı işgücünden uzaklaşma biçimleri aynı rapor içinde izlenebilmektedir.